Kim właściwie jest beneficjent rzeczywisty
Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy z 1 marca 2018 r., beneficjentem rzeczywistym zawsze jest osoba fizyczna sprawująca faktyczną kontrolę nad podmiotem — nigdy inna spółka. Podstawowym kryterium jest posiadanie ponad 25% udziałów lub głosów (dokładnie 25% nie wystarczy — próg musi zostać przekroczony), ale ustawa przewiduje też kontrolę „w inny sposób": prawo do powoływania lub odwoływania większości członków zarządu, uprawnienia wynikające z umów, powiązania rodzinne czy struktury fundacji rodzinnych i trustów.
Sprawa komplikuje się przy strukturach wielopoziomowych, a to właśnie one dominują w finansowaniu nieruchomościowym opartym o spółki celowe (SPV). Jeśli osoba A posiada 80% udziałów w spółce X, a spółka X posiada 60% udziałów w spółce B, to pośredni udział osoby A w spółce B wynosi 48% (80% × 60%) — a więc przekracza próg i to ona, a nie spółka X, jest beneficjentem rzeczywistym spółki B. Gdy żadna osoba fizyczna nie przekracza progu i nie da się wskazać innej formy kontroli, za beneficjenta rzeczywistego uznaje się osobę zajmującą wyższe stanowisko kierownicze.
Obowiązki i terminy
Zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych trzeba dokonać w ciągu 7 dni od wpisu spółki do KRS, a ten sam termin obowiązuje przy każdej zmianie struktury właścicielskiej. Instytucje obowiązane (w tym banki) mają dodatkowo obowiązek zweryfikowania beneficjenta rzeczywistego klienta i zgłoszenia rozbieżności do CRBR w ciągu 14 dni od ich wykrycia.
Ile to kosztuje, jeśli się o tym zapomni
Maksymalna kara za brak zgłoszenia lub podanie nieprawdziwych danych sięga 1 mln zł dla spółki — w praktyce nakładane kary bywają wielokrotnie niższe (od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy złotych), zależnie od długości opóźnienia i skali naruszenia. Osoby fizyczne, które odmawiają współpracy przy ustalaniu beneficjenta, mogą zostać ukarane kwotą do 50 000 zł, a złożenie fałszywego oświadczenia rodzi odpowiedzialność karną. Formalnie odpowiada spółka, nie zarząd bezpośrednio — ale członkowie zarządu mogą ponosić odpowiedzialność wewnętrzną wobec spółki za zaniedbania.
Dlaczego to tak ważne przy pozyskiwaniu finansowania
Dla banku finansującego projekt realizowany przez spółkę celową ustalenie beneficjenta rzeczywistego to nie formalność do odhaczenia, tylko część analizy ryzyka AML — i jeden z pierwszych etapów procesu kredytowego, jeszcze przed analizą samego projektu. Nieaktualny lub błędny wpis w CRBR, niespójna struktura właścicielska albo brak jasno wskazanej osoby kontrolującej potrafią realnie opóźnić — a czasem zablokować — decyzję kredytową, niezależnie od jakości samej inwestycji.
Nasza perspektywa
W transakcjach opartych o SPV, z którymi pracujemy najczęściej, struktura właścicielska bywa wielopoziomowa niemal z definicji — i to właśnie tam błędy w ustaleniu beneficjenta rzeczywistego pojawiają się najczęściej. Zanim złożycie wniosek kredytowy, warto sprawdzić, czy wpis w CRBR jest aktualny i czy struktura, którą widzi bank, faktycznie odpowiada rzeczywistej kontroli nad spółką. To dziesięć minut sprawdzenia, które może zaoszczędzić tygodnie opóźnienia w procesie.
